Эксклюзив! Біздің қоғам Абайдың «Масғұты» сияқты…


Міне, араға 3 апта салып барып, блогыма жазба қоюдың сәті түсіп отыр. Тыныққандағы ойға түйгенімдерім бірер күнде блогыма жарияланып қалар. Кезек соныкы еді.. Әзірге – эксклюзив! Кезінде «Шынның жүзінде» жарқылдаған от ауызды Қасым Аманжолұлынан сұхбатты Ерлан досым алып, блогыма деп арнайы жіберіпті. Сұхбат ұзақтау, бірақ аяғына дейін оқуға тұрарлық. Өкінбейсіз!

– «31 арнада» жүргізген «Пікір алаңы» бағдарламаңыз жабылап қалған соң көрінбей кеттіңіз. Қайда жүрсіз?

– «Қазақстаннан» кеткелі төрт жылдан асты. Төрт жылдан бері бірнеше жерге ат басын тіредік. Негізі, көп уақыт үйде болдым. Жаңа жылға дейін «Пікір алаңы» деген жобада жұмыс жасағаным бар. Бірақ, бағдарлама үлкен танымалдылыққа ие бола қойған жоқ. Тұтас телеарна ресейлік «СТС»-тің шылауында кеткендіктен, танылуы  мүмкін емес те еді. Қазір саяси хабарларға, өткір тақырыптағы бағдарламаларға прайм-тайм берейін деп  құлшынып отырған бірде-бір телеарна жоқ. «Пікір алаңы» – тендердің ақшасын игерейін деген «31 арна» басшылығының уақытша ғана, жетілмеген, толық піспеген идеяларының жүзеге асырылған көрінісі. Тіпті, әйтеуір бос жүрмес үшін жасалған шаруа деп те айтуға болады. Осылайша, «31 арнаның» болашағына күмәнмен қарағандықтан және олардың кәсіпқой маманға деген кәсіпқой емес көзқарасына көріп, ол жақтан да кетуге тура келді. Дәл қазір үйде еркін шығармашылықта жүрмін, тәуелсіз журналиспін. Өзім еш жерге есік қағып бара қойған жоқпын… Қазіргі Қазақстанда саяси журналистикамен айналысамын деген адамға кеңістік жоқ. «Хабар» болсын, «Қазақстан» болсын, саяси бағыттағы, пікірі еркін журналистерді қажет етпейді. Тіпті, газет-журналдардың өзінде ондай мүмкіндік жоқтың қасы. Қазір журналист болып өмір сүру – өте қиын.

– Ұлтшылдық сипатына байланысты ма?

– Ұлтшылдығы да бар. Сіз саясатпен айналысып, ұлтшылдық бағытты ұстансаңыз, тіпті керексізсіз. Оны билікшіл БАҚ та, оппозиция да қажет етпейді. Себебі, оппозиция да ұлттық дүниені батыл көтеретіндерден қорқады.

– Өз ұлтыңды сүю ешкімге керек болмай қалғаны ма сонда?

– Бұл – қазіргі қоғамның дерті. Сіздің ұлтшылдығыңызды саяси ұйымдар да, қоғам да қажет етпейді, қабылдамайды. Жалпы бұл ауыр сұрақ. Тереңдей берсеңіз, ұшығын өзіңіз таба алмай қаласыз.

– Сәл шегініс жасасақ. «Қазақстан» телеарнасынан 123 қызметкер жұмыстан бір мезгілде кеттіңіздер. Бұл не шешеді деп ойладыңыздар? Қайта ораламыз деген үміт болды ма?

– Әрине, үміт болды. Әуелде үміт қана емес, ораларымызға қатты сендік те. Билік біздің ұлттық, мәдени бағытта жасаған жұмыстарымызды ескереді деген сенім болды. Өкінішке қарай, билікте оны түсінетін азаматтар табылмады. Қарапайым халық сол біз жасаған жұмыстарды танып, біліп, қазіргі күнге дейін іздеп жатады. Ал ресми Астана бұл мәселеде нағыз соқыр, кереңнің өзі болып шықты. Азаматтық принципті, өзіміздің құрбандыққа бара алатынымызды көрсету, дәлелдеудің шағын ғана әрекеті болатын. Бұл үшін еш өкінбеймін. Дәл сондай жағдай қайталанса, сондай құрбандыққа тағы баруға дайынмын. Қазір адамдар бір жұмыс тауып алады да, сол жұмыстан айырылғысы келмейді. Басшылығы не айтса, соған «ләппай, құлдық» деп жүреді. Ал біз солай жүре беруге болмайтынын, журналистің азаматтық қоғамның, азаматтық әрекеттің эталоны екенін көрсеткіміз келді. Бізде қазір әміршіл-әкімшіл жүйе. Билік «айттым – бітті, кестім – үзілді, менікі – дұрыс» дейді. Біз қоғамның бір бөлшегі ретінде мемлекет тек биліктен ғана тұрмайтынын, қарапайым адамдардан, кішкентай адамдардан  тұратынын, олардың да үнін билік тыңдауға тиіс екенін айтқымыз, халыққа жеткізгіміз келді. Бұл – демократиялық қоғамның көрінісі. Мұндай оқиға Батыста ешқандай таңданыс туғызбас еді. Бірақ біздің қоғамда таңданыс туғызды. Тіпті, бір қызығы, әркез еркін ойлы болуға тиіс әріптес журналистердің өзі бізді қолдамай қалды. Баррикаданың арғы бетіне бір-ақ ырғыды. Демократияның жанашырымыз деп жүрген оппозицияның өзі біздің елде ондай жағдай болса, қолдамайды екен.

– Сіздер өздеріңіз кетер кезде біраз кеткісі келмеген адамдарды үгіттепті деген әңгіме қаншалықты рас? «Бізбен бірге жүріңдер, біз бәрібір қайтып келеміз» деген сияқты…

– Ондай әңгімелерді айтып жатқандарды өз басым көрмедім. Керісінше, кейін жұмыс таба алмай қалуы мүмкін, материалдық жағынан қиналып қалуы мүмкін деген кейбір әріптестеріме: «өз қалауыңды жаса, кейін келмей қалуымыз мүмкін, осы жерде қалып жұмыс істей бергенің дұрыс шығар» деп кеңес бергенім бар. Сондықтан «кеттік деп үгіттепті» деген сөзге куәлік алмаймын.

– Сол жүз жиырма үшпен қазір байланыс бар ма?

– Барлығымен бірдей байланысым жоқ, әрине. Жүз жиырма үш дегеніңіз ол алғашқы кездегі цифр ғой. Одан кейін қайта кіргендер де көп. Тағы біраз бөлігі «Ел» продюсерлік орталығында жұмыс істеп жатыр. Мен сияқты өз бетінше тіршілік кешіп жүргендері де баршылық.

– Енді осы жағдайды басқа қырынан қарап көрсек. Келген басшыға бағынып болсын, өз дегендеріңізді істеуге, бағдарламаларды жаппауға болмас па еді? Бәлкім, Одиссейдің ағаш аты сияқты…

– Кім біледі? Бірақ мұндай еврейлік тәсіл біздің қолдан келмейтін сияқты. Қалған күннің өзінде телеарнаны сол ұлттық бағытында сақтауға ешкім де мүдделі болған жоқ. Ертісбаев мырза министр басымен ақпарат туралы заңды бұрмалап, Парламентте: «Қазақстанда» 80 пайыз қазақша болып кетіпті, 50х50 болуы керек» деп аттандады. Яғни, ұлттық арнаның бүгінгі орыстануы, бәрібір, қарапайым журналистер қалса да орындалатын еді. Корпорацияға әкелген басшылары да «ләппай құлдықтың» ғана адамдары болатын. Ол кезде әрі бізде эмоция да көп болды. Мен бұл кетісімізді азаматтық танытудың ең биік шыңы, ең мінсіз қимыл еді деп отырған жоқпын. Бұл біздің сол кезде қабылдаған шешіміміз. Ол ісіне өкінген адамдар да болған шығар. Өз басым өкінбеймін.

– Осы оқиға алдында «корпорацияны зікіршілер басып алыпты» деген даумен «КТК» мен «Қазақстан» телеарнасы арасында кәдімгідей ақпараттық соғыс болды. Осы аралықта сіздің «Мезгілге» сюжетіңіз шықты. Сюжетті өз еркіңізбен жасадыңыз ба, әлде сізді пайдаланды ма?

– Расы керек, «Қазақстанда» дін ұстанатын жастар жұмыс істеді. Олар біреу емес, бірнешеу және корпорация ішінде әжептәуір маңызды қызметтерде болды. Жүргізушілікке де шығып жүрді. Бірақ кейбіреулер жалаулатып көрсеткендей, «Қазақстанды» сектанттар, сопылар басып алыпты» деген сөз – өтірік. Менің дәл осы мәселеде «дін – бөлек, журналистік қызмет – бөлек» деген ашық ұстанымым болды. Дін ұстаған әріптестеріме бұл туралы айтып та жүрдім, осы мәселеде өзара қайшылықтарымыз да болды. «КТК» телеарнасының «Қазақстандағы» діншіл жігіттерді «телеарнаның идеологиялық бағытын айқындап жүр» деп көрсеткені маған ұнаған жоқ. Әрі «Мезгілге» жасалған сюжет менің ғана бастамам емес. «Мезгілді» шығаратын шығармашылық топ маған ұсыныс жасады. Сол бойынша жасалды. Мұны сіз айтқан ақпараттық соғыстың арасындағы жай бір қолданыс деуге болады. Мәселеге қатысты өз сөзімді айттым. Жалпы мен ақпарат бөлімінің журналисі емес едім.  Кейде сол сюжетті жасағаным жөн болмады деп те ойлаймын.

– Сіз жүргізген «Шынның жүзі» ел арасында сүйіспеншілікке ие болды.  Бағдарлама идеясы қалай туындады?

– Екі адамның сұхбаты – әлемде бар жанр. Жаңадан велосипед ойлап табудың қажеті жоқ. Кім айтса да, «менің идеям еді» деп меншіктенуге келіңкіремейді. Оған Тұрсынжан Шапай «Шынның жүзі» деп ат қойды. Абайдан алды. Мен жүргізуге ықылас білдірдім. Мұндай сұхбаттарды газет бетінде бұрыннан жасап жүргенмін, маған таңсық дүние емес. Осылайша шығып кетті. Шындап келсек, хабар идеясының авторлығына Тұрсынжан Шапай ғана лайық деп ойлаймын.

Студент кезіңізде тентек болды деп естиміз. Қожекеевпен дауыңыз студенттік ортада әлі күнге дейін аңыз қылып айтылады...

– Ол енді әсірелеп айтылған шығар. Темірбек Қожекеев марқұм принципшіл, қазақтың арда азаматы еді ғой. Сабақты дұрыстап оқи алмағаным үшін, сабаққа келмегенім үшін, сессияға бармағаным үшін екінші курста журфактан шығарып жіберді. Жатақханада да тәртіп мәселесінде аздап дұрыс болмадым. Мүмкін, аздап айтатындай да бар шығар. Бірақ аңыз қылатындай емес. Кейде бір бұзақылық жасап, полиция келетін жағдайлар болатын. Жас кезге тән, лайықсыз әрекеттер. Інілеріме мұны үлгі ретінде ұсына алмаймын.

– Төрт жылдың ішінде кемі 4-5 қызмет ауыстырдыңыз. Тұрақтай алмай жүргеніңіздің бір ұшы сол тентектігіңізде жатқан жоқ па?

– Басшылықпен жұмыс жасасу – мен үшін қай уақытта да проблема. Журналистикаға енді араласа бастаған кезден-ақ, Жұмабай Шаштайұлы, Тұрсынжан Шапай сияқты үлкен азаматтармен араластым. Олар маған ұстаз, аға, дос бола білді. Бірақ ешқашан бастық болған емес. Мен әуел бастан ішкі тәуелсіздігімді бірінші орынға қоямын. Сондықтан, ол кісілермен араласу маған еш қиындық туғызған жоқ. Өйткені, олар маған өз пікірін таңған емес. Өзіме бәрінен де ішкі шығармашылық тәуелсіздігім аса қымбат. Тұрақтамауым, бәлкім, осы себепті шығар.

– «Жас қазақтан» кетуіңізге де осы себеп болды ма?

– «Жас қазаққа» әу бастан-ақ, аса ұзаққа жоспарлап келген жоқпын. Бір жылдай жұмыс жасадым. Әрі сол кезде деректі фильм түсіруге мүмкіндік туындап қалды. «Мұтылған» деген толықметражды деректі фильм түсірдім. Шәкәрімнің өміріне арналған.

– Кейбір кездесулерде «Шынның жүзі» жайлы Мұхтар Мағауиннің өзі: «өзі сұхбат алып, соңында «Өтірік айтқан жоқсыз ба?» деп күмәнданатыны несі?» деп айтып жүрді. Шалдарға жақпай қалуыңыздың себебі неде?

– «Шынның жүзіне» дейін белгілі, танымал, сыйлы адамдарға тікелей, ащы сұрақ қойған журналистер бола қойған жоқ, болса да аса көп емес еді. Үлкендер мақтауды, елдің алдында жақсы боп, жарқырап шыққанды жақсы көреді. Кіршіксіз болып көрінгісі келеді. Психологиясы солай. Оларға не батқанын түсінемін. Мысалы, алғашқы хабарға Мұхтар Шаханов келді – ренжіп кетті. Себебі, ол кісі «менің алпыс жылдығыма жүз шапан сыйланды, сол жүз шапанды жүз доллардан сатсам, он мың доллар ақша болатын еді» деген сияқты дүниелерді айтып жіберді. Сол сөздері сол күйі эфирден өтіп кетті. Осындай ұсақтау әңгімелерге итермелегенім үшін мен үлкендерге сүйкімсіз, өте нашар адам боп көріндім. Мұхтар Мағауин ағамыздың сөзінің жаны бар және ол кісінің маған ренжитін басқа да себептері бар еді. Кезінде «Жас Алашта» Мағауиннің жеке мақтанына тиетіндей пікір айтып қалған едім. Оны әсірелеп жеткізушілер де табылыпты. Сол үшін мен ағамызға бұрыннан ұнамаймын. Ал ол кісі «өзін сынаған адамды кейіннен жақсы көріп кетіпті» дегенді естімеппін. Мұндай субъективизм көптеген ағаларымыздың сүйегіне сіңген ғадет қой. Ал оқырман ретінде, Мағауин – менің ең сүйікті жазушыларымның бірі. Құрметтеймін және ондай мінез ондай деңгейдегі адамға кешірімді деп есептеймін.

– «Шынның жүзіндегі» ең бір ұтымды шыққан бағдарлама қайсысы деп есептейсіз?

– Марқұм Алтынбек Сәрсенбайұлымен, Заманбек Нұрқаділовпен болған сұхбаттарды ғана айтайын. Қазір оларды көрсетпейді ғой. Бірақ заман өзгерген кезде сол телехабарларды ол кісілердің соңғы берген сұхбаттары деп іздеп жүріп көрсетеріне кәміл сенемін.

– Тапсырмамен, не ұсыныспен «Шынның жүзіне» шыққан адамдар болды ма?

– Ұсыныс, әрине, көп болатын. Ақша ұсынатын адамдар да болды. Бірақ журналистика арқылы дүние табумен айналысқан жоқпын. Журналистиканы бизнес көзіне айналдырған әріптестерім бар. Ондай көлденең нантабар тіршілікпен айналысқым келмеді. Өз репутациямды жоғары санаймын. Басшылық ұсынысы арқылы шыққан адамдар болды. Бірақ олар лайықты адамдар еді.

– Сіз «31 арнада» жұмыс істеген кезде, әншейінде, орыс тілінде сөйлейтін грим жасаушы қыздардың өзі қазақша сөйлеп кетті дейді. Рас па?

– Жүрген жерімде, жұмыс істеген орнымда, тіпті жанармай құю бекетінде де оператормен қазақ тілінде сөйлесемін. Оның ұлтына қарамаймын. Бір жағы, ең болмаса, олар қазақша санды жаттап алсыншы деп ойлаймын. Психологиялық тұрғыдан өзіне қазақ тілінде сөйлеген адамға үркіп қарамасын, үйрене берсін деймін. «Қазақстан» телеарнасында жұмыс істеген кезімізде корпорация ішінде ұлттық рух жаңғырып тұратын. Бірде бір  қағазды орыс тілінде толтырған жоқпыз. Бұл енді ерлік те, үлкен іс те емес – әр қазақтың қарапайым міндеті ғой.

– Отандық телеарналарды көресіз бе?

– Көретіндей, көңілімнен шығатындай нәрсе жоқ. Жаңалықтарды көрсем, көңілім қалады. Бас салып жағы талмай билікті мақтай береді, не жеке бір оқиғалардан сенсация жасағысы келеді.

– Телеарналарда гламур, әнші, шоу-бизнес тақырыптары басты орынға шығып бара жатқан сияқты…

– Біздің қоғам Абайдың «Масғұт» деген поэмасындағы оқиға сияқты. Оқысаңыз, сонда бәрінің есі ауып, жынды болады ғой. Осылардан қалмайын деп Масғұт та есі ауған адам болады. Сол сияқты бүкіл қоғамдағы есі дұрыс адамдардың өзі сол шоуға ілескісі келетін сияқты. Шоудың дүрмегімен бірге дүрілдеп ағып бара жатыр.

– Бұл дүрмек қолдан жасалып жатыр деп ойламайсыз ба?

– Әрине, қолдан жасалып жатыр. Қазір қоғамда не көп – өзекті проблема көп. Бірақ оларды терең түсінейік деген ешкім жоқ. Біз тек жетістіктерді ғана көрсеткіміз келеді, ал жетістіктер өте аз. Оны шебер көрсетуге және мешелміз. Қазір жеңіл-желпі, әнші-күйші, бақсы-құшынаштарға бүкіл еркіндік берілген. Солардың дәуірі жүріп тұрған заман. Журналистиканың өзі осындай жеңіл дүниеге айналып кетті. Солардың бәтеңкесін жалап, есігінің алдын сыпыратын малай болды. Қатты қорқатыным: қазіргі «журналист болам» деген жастар «болашақта осы қоғамның шындықтарын айтамын, әділеттіліктер үшін күресемін» деп ойламайды. Журналистикаға келгісі келетін жастардың көбі «телеарна арқылы жылтыраған бетімді көрсетіп, халыққа танымал  болсам» деп ойлайды. Ең қауіптісі – осы. Бұл – білім іздеуді азайтады, надандықты күшейтеді.

– Үлкендердің келесі буынға разы болмайтыны бұрыннан бар. Сіздің қартайып тұрғаныңыз шамалы. Бірақ пікірлеріңізден разы болмаудың сипаттары байқала бастапты…

– Солай ойлайсыз ба? Өзімді жас буынға санап айтып отырмын қазір. Аса жас боп тұрғаным шамалы, әрине. Отыздан астым ғой, отыздан асқан адам әжептәуір ересек адам болуға тиіс. Ал кейінгі жастардан, әрине, үміт күтесің. Әр буын өзінің көтеретін жүгін алып келеді. Бірақ қазір ақсақалдар басқаратын заман ғой. Президенттің жасы жетпіске келді. Мемлекетті де ылғи президенттің қатарластары билеп отыр. Енді көрші Ресейді қараңыз – қырықтың ар жақ, бер жағындағы жігіттер отыр. Өзіңіз салыстырыңыз, қырықтағы жігіттің жігері қандай, жетпістегі адамның жігері қандай? Осы тұрғыдан алғанда, біздің қоғам Брежнев заманының тоқырауын еске түсіреді. Алғырлық  жоқтың қасы,  қоғамда болып жатқан оқиғаларға бірден әрекет ету тіпті жоқ. Кеше ауылдарды топан су басқанда, табиғат апаттары белең алғанда биліктің шабан қимылдағаны сол – қарттықтың белгісі ме деп ойлаймын. Халық та самарқау болып кетті. Ешкімнің бір-біріне жаны ашымайды. «Күл болмаса, бүл болсын, өзім аман болсам» деп отыратын кейбіреулер болады ғой. Біздің қазіргі қоғам дәл солай. Көңілтолмаушылық қарттықтың ғана мінезі дегенге келіспес едім. Керісінше, барша өзгерістер мен төңкерістер жастардың қарсылығымен, ашуымен жасалады.

– Тақырыптан ауытқып бара жатқан тәріздіміз… «Қазақстан» арнасында сіз жасаған тағы бір тәуір дүние – «Анық Абай» еді. Басқа арналарда жалғастыруға мүмкіндік болмады ма?

– Қазақ телевизиясында деректі фильм жанры жоқтың қасы. Біршама тәуір дүние жасалды деп есептеймін. Әрі өзім «Шынның жүзінен» гөрі «Анық Абайды» жоғары қоям. «Анық Абайда» шығармашылық ләззатты көбірек сезіндім. Өте жақсы бастама еді. Жалғастыруға ықылас білдірмеген басқа телеарна басшыларының білім деңгейіне қарным ашады. Бұл – телеарналарда жеңіл-желпі продюсерлердің отырғанынан деп есептеймін. Телеарналардағы кадр мәселесі өте аянышты. Интеллектуалдар жоқ. Бес кітаптың бетін ашып оқыған, тереңірек ойлайтын продюсер, журналистер өте сирек. Тіпті қазақ бағдарламаларын қазақ тілін білмейтін, қазақ тарихын танымайтын адамдардың басқарып отырғандығын көріп жүрміз. Қазір телеарналарды жартылай шенеунік адамдар басқарып отыр. Олар көрерменнің тілегін, журналистің мұратын, жеке шығармашылық арман, мүддесін көздеп жұмыс жасайды дегенге сенбей барамын. Телеарналар мен газеттер үкіметтің, президент әкімшілігінің ведомствосына айналып бара жатыр. Ал облыстық телеарналар мен облыстық газеттер облыс әкімшілігінің бөлімшесі сияқты. Таңның атысы, күннің батысы ауыздарының суы құрып облыс әкімін мадақтайды да отырады. Коммерциялық арналар – жеке бір олигархтың фазендасы.

– Сіздің жазған дүниелеріңізден қоғамды төңкеріске, революцияға үндейтін астар көрінетін тәрізді. Келісесіз бе?

– Келісемін. «Ойбай, тыныштық керек» деп сұңқылдайтындарды көрген сайын бұл пікірім беки түседі. Біз қазір қорқақ ұлтқа айналдық. Батыр болғанбыз деп айтамыз. Қайда батыр болғанымыз?  Біздің батырлығымыз Кенесарымен бірге кеткен. Қазақтың батырлығы – соңғы жүз жылда әншейін әңгіме.  Рас, Алаш қозғалысы, Екінші дүниежүзілік соғыс кездерінде ерлік таныттық. Бірақ ол тұтас ұлттың батырлығына ұласа алмады. Бүгінде ештеңеге намыстанбайтынымыз сондай, топ қазақ келе жатып, бір қазақты басқа ұлттың өкілі итше тепкілеп жатқанын көрсек, соған көмектеспейтін сорлы дәрежеге жеттік. Мен мұны «Шаңырақ», «Шелек», «Маятас», «Маловодное» оқиғаларынан анық айта алам.

Тәуелсіздік құрбансыз келмейді. Франция бір ғасырда бірнеше революция жасап барып, өз азаттығына қол жеткізген және олар осыны қадірлейді, қастерлейді. Сондықтан олар адамдардың құқықтарын таптамайды. Таптатпайды да. Қазір біз адам құқығының тапталуын өз басымызға жеткен кезде ғана түсінеміз. «Шаңырақ» оқиғасы кезінде бір полиция қызметкері өртеніп кетті. Оны өртеуге итермелеген – биліктің өзі еді. Заңсыз түрде кісілердің үйін бұзды, заңсыз түрде бейбіт тұрғындарға қару-жарақпен шабуыл жасады. Ал ақырында үйлерді заңдастырды, билік ымыраға келді. Демек, адамдарды ұзақ жылдарға түрмеге қамамауымыз керек еді ғой? Керісінше, 17 адамды түрмеге тоғыттық. Арон Атабек сияқты азаматтар 18 жылға кесілді. Олардың үйі не боп жатыр, отбасы қандай күйде? Балаларының қасіреті қандай? Мұны ешқайсымыз ойламаймыз. Ешқайсымыздың жанымыз ауырмайды. Ал ондай тағдыр әрбіріміздің басымызға келуі мүмкін. Егер үйіңізді қиратам деп полиция келсе, сіз қарсы тұрасыз ба, тұрасыз. Сол кезде көмек сұрамайсыз ба, сұрайсыз. Біз осындай жағдай өз басымызға келгенде ғана жар саламыз да, біреудің басында болған кезде, оны қорғамаймыз. Бұғып қаламыз. Бұғып қалуға әсіресе әке буын керемет «еңбек» сіңіріп жатыр.

Осындай дүниелер журналистикада көбірек айтылуы керек деп ойлаймын. Қазіргі журналистер ұлттың бірігуі және әділетсіздіктерге төзбеу деген дүниелерді көбірек көтерсе деймін. Әлсіздің қасынан табылса деймін. Бүгінгі журналистика – кешегі Алаш қайратерлері жасаған дүниелермен пара-пар жұмыс істеуі тиіс. Сезінбей жүруіміз мүмкін, бірақ біз қанша дегенмен, бүгінгі тарихтың жасаушыларымыз, бөлшектеріміз. Әділеттілік үшін күресу қашан да жүре беруі керек. Өзім осы талаппен өмір сүріп жатырмын деп ойлаймын.

Сұхбаттасқан – Ерлан ӘБДІРҰЛЫ, Рақат ЖАҚСЫБАЙ

Advertisements

32 comments on “Эксклюзив! Біздің қоғам Абайдың «Масғұты» сияқты…

  1. К.Аманжол айткан уш анык:
    1. «Қазір журналист болып өмір сүру – өте қиын.Сіз саясатпен айналысып, ұлтшылдық бағытты ұстансаңыз, тіпті керексізсіз.Сіздің ұлтшылдығыңызды саяси ұйымдар да, қоғам да қажет етпейді, қабылдамайды»(!).
    2. » Отандык телеарналарда көретіндей, көңілімнен шығатындай нәрсе жоқ. Жаңалықтарды көрсем, көңілім қалады. Бас салып жағы талмай билікті мақтай береді, не жеке бір оқиғалардан сенсация жасағысы келеді. …Қазір жеңіл-желпі, әнші-күйші, бақсы-құшынаштарға бүкіл еркіндік берілген. Солардың дәуірі жүріп тұрған заман. Журналистиканың өзі осындай жеңіл дүниеге айналып кетті. …Бұл – телеарналарда жеңіл-желпі продюсерлердің отырғанынан деп есептеймін. Телеарналардағы кадр мәселесі өте аянышты. Интеллектуалдар жоқ. …Облыстық телеарналар мен облыстық газеттер облыс әкімшілігінің бөлімшесі сияқты (!)».
    3. «Халық та самарқау болып кетті. Ешкімнің бір-біріне жаны ашымайды. «Күл болмаса, бүл болсын, өзім аман болсам» деп отыратын кейбіреулер болады ғой. Біздің қазіргі қоғам дәл солай».
    Браво!

    • Маған Қасым ағаның «Бүгінгі журналистика – кешегі Алаш қайратерлері жасаған дүниелермен пара-пар жұмыс істеуі тиіс. Сезінбей жүруіміз мүмкін, бірақ біз қанша дегенмен, бүгінгі тарихтың жасаушыларымыз, бөлшектеріміз. Әділеттілік үшін күресу қашан да жүре беруі керек» деген жігерлендіруі ұнады. Біреу жақтырсын-жақтырмасын, бірақ – ол біздің журналистикадағы тұлға. Оған ешкімнің дауы болмас. Кімде кім бұған шүбәланса, оның 2007 жылы «Жас қазақ» бетіне шыққан материалдарын бір шолып шықсыншы

  2. Сұхбатты бастан аяқ оқып шықтым. Қасым Аманжолұлы ұтқыр ойларын ашық түрде ортаға салған екен. Қарап отырсам, тіпті келіспейтін жерім жоқ сияқты,ащы шындық. Осындай көкірегі ояу,»елім» деп еңіреген азаматтардың жұмыссыз жүргеніне ішім ашыды. «Ұлттық» телеарналарымызды «қазақпын» деп, жар сала, ұлтының қамын ойлаған азаматтар басқаратын-ақ,амал не?!

    ***Біз қазір қорқақ ұлтқа айналдық. Батыр болғанбыз деп айтамыз. Қайда батыр болғанымыз? Біздің батырлығымыз Кенесарымен бірге кеткен.

    ***Тәуелсіздік құрбансыз келмейді. Франция бір ғасырда бірнеше революция жасап барып, өз азаттығына қол жеткізген және олар осыны қадірлейді, қастерлейді. Сондықтан олар адамдардың құқықтарын таптамайды. Таптатпайды да.

    • Қайтесіз, бүгінгі қоғамның ащы шындығы осы болып тұр ғой… Әділдік іздеушілерді әдіресінен адастырып, шатыстырып, біреумен шағыстырып, қолдаушысыз, қаржысыз қалдырады. Ал Қасым аға сұхбатты қалай ала алатын болса, солай тамаша бере алған. Браво!!!!

  3. [Осындай кезде ғұлама Сатыбалды Багратионұлы Кербабаның “Түбінде өлеміз” деген сөзі еске түседі…]
    Бар мәселе кім боп өлетініміз де боп тұр ғой, Ақзере…

    Естіп жүрген, айтылып жүрген, әңгіме ғой, былай, аз жарияланып жүр демесең. Сосын, «Қазақстан»-нан неге кеттіңіз деген сияқты әңгімелер, кімге қызық?! Қатын өсек сияқты болып кетті. Әлге, сайқал тарих па?!

    • Бәрін естіп-біліп жүрсек те, қызмет-мансап, үй алам, баламның болашағын ойлайын деп ойын бүгіп қалмайтын азаматтардың барлығының өзі қуаныш… Қасым – нағыз журналистиканың көкжалы. Тістеніп жазады. Ішінде қыжылы бар. Тыншысы тыным бермейді. Әрине, мұнда арқыраған ақиқат жоқ, бірақ оны кім айтып жүр өзі? Ешкім ғой, ешкім

  4. Менің түсінгенім бойынша, бұл ағай бізге ұйықтай бермей көздеріңді ашыңдар, төңкеріс жасаңдар деген ұран айтқан сияқты болды. Ал, шықтық бәріміз. Көрші Қырғызстандағыдай төікеріс жасадық. Не ұтамыз? Біздің елде бірнеше ұлттар тұрады. Сен кет еліңе деп елдің бәрін қуайық, біз айтпасақ та, айтатын адамдар шығады (Адам көп жиналған жерде бәрі мал ұқсап кетеді.). Онсыз да елімізде білімді, нақты ғылыммен айналысатын адамдардың барлығы көшіп кеткен. Енді басқа ұлттарды да көшіріп жіберейік.

    Келесі, бәрі бастыққа бағынады дейік. Онда бағынбайық. Әркіміміз не білеміз, соны істеп жүре берейік. Келгіміз келсе, келіп. Кеткіміз келсе кетіп. Тағы не болады?

    Адам бірінші кезекте білім алуға тырысу керек. Жан-жақтылыққа ұмтылу керек. Сен білікті маман бол, адамгершілікпен, әділ жұмыс істе, таптырмас маман бол. Артыңнан өздері қуып жүріп шақырып, жалақыңды беріп, сенен айрылып қалмаудың амалын жасайды. Құр сөзбен ештеме тыңдырмаймыз. Елді үгіттесек, тек білім алуға ғана үгіттеу керек. Анау анда, жеп жатыр, сен не жүрсің емес!

    Бұл менің жеке ойым.

    • «Адамның мінезі – оның тағдыры» деген тамаша сөз бар. Әркім мінезіне қарай адамдармен қарым-қатынас жасайды. Қасым Аманжолұлының да туа біткен мінезі осы болғандықтан, аузынан шыққан сөзі де солай болып тұр ғой. Әрине, білім алған, Н.Назарбаев айтып жүргендей «интеллектуальды ұлт» болуға ұмтылуы басты мақсат қой, бірақ бунтарьский духты да жоғалтпау керек. Меніңше, Қасекең сол қазақ қопалданып барады, бас көтеретін, бірінің басына бұлт үйірілсе, бірі қасына келетін ұйымшылдық кетіп барады деп қапаланып отыр.

  5. [Анау анда, жеп жатыр, сен не жүрсің емес!]
    осы сөздің орнына, сен «жеп отырсың!» деу керек ед, Ақзере! Эмоциалы-экспрессивті күйіңізді дәл берер ед))

  6. Бұл әңгімелерді Қасым Аманжолмен өткен кездесуде естігенмін. ОЛ кездегі әсер керемет болған. Ерлан Қадіржан ЗАбихпен арадағы байланыс туралы сұрамадын ба?!

  7. Касым Аманжолды журналист ретінде бұрын да қатты сыйлайтын едім… Мына сұхбатты оқыған соң тіптен жақсы көріп кеттім! Сөзі нық, пікірі мірдің оғындай азаматтар көп болса ғой, шіркін!

  8. Бәрі дұрыс қой. Әдемі-ақ айтылған. Бірақ сол кезде мықты журналистердің бәрі бірдей жапатармағай қашпау керек еді. Істің бәрін іште жүріп тындырған ләзім. Ал енді сыртқа шығып қалғаннан кейінгі мұндай әңгіме қаншалықты қажет? Қасым – өте білімді, талантты, намысшыл жігіт. Дегенмен, жұмыссыз жүргендер ақылды да, телевизиядағы қазақ тілінің көсегесін көгертіп жатқан бір шоғыр журналист топас деген пікір қалыптаспау керек. Олардың пікірі ішінде. Бірақ үлкен жұмыстар атқарып жатыр.

    • Пенделік фактор ғой… Жаннын ТВ-дагы журналистер туралы айткан пикир унады, елдің бәрі Қасым емес, бұл өкініш пен, әлде қуаныш па, өздеріңіз біліңіздер

  9. Ауыздың суы құритындай ештеңе жоқ. Не бітірді осы Қасым? Мұхтар Мағауин айтады: «ине жұтқан ұры ит сияқты» деп, рас айтады. Жасына жетпей таусылып, бүкіл қазақтың қайғысын жалғыз өзі көтеріп жүргендей. Ол да өзінше боқ көтерген бір қап…

  10. Абайға, Махамбетке, тағы басқа ұлысы мен ұлығына жақсылығы жетпеген қазақтың жақсылығы Қасымға жетсе, ақырзаманның жеткені сол болмай ма! Бірақ, солай екен деп таусылып өлеміз бе?
    Қасым, қайда жрсең де аман жүр!

  11. Қасым Аманжолұлымен кезінде «Жас қазақта» бірге жұмыс істедім, маған қарама-қарсы отыратын. Жұмыста күн сайын бәріміз бірге түстенетінбіз. Әңгіменің тізгіні – Қасымда. Құдды ауылдағы «шалдар» секілді сөйлейді. Көп көрген, оқыған жігіт қой. Журналистикасы жақсы.

  12. Мұндай жігіттер қазақтың қайырушысы. Мына сұқбаты сол. Тіршілік басып, ештеңе ойламай кетті ғой біздің ел. Бәріне де бәрібір. Құдды қазақ деген ұлт жоқ сияқты қазір. Жеке жеке «қатын бала қонағы» болып жүрген адамдар әйтеу. Осындай кезде мына сөз ұлттың ұятының дауысы іспетті. Қазір, делқұлы болғанымыз сондай осындай сұқбаттардың өзі еш жерде жарияланбайтын болды.

    • Рас айтасың, Кенекең, ығынан жығылмайтын, принципінен таймайтын азаматтардың танымына күлетін жағдайға жеттік қой

  13. Абайдың Масғұт дастанында халық жынды болғасын хан амалсыздан жындының суын ішеді. Ал қазір керісінше. Алжыған шалдың көңілін табуы үшін жапатармағай бәріміз сол құдыққа кезекке тұрып алғамыз…
    ахахаааааххахааа :)))))) күлкім жындының күлкісі сияқты ие? ес білгелі дереу жындының суын іштік қой :)) сөйлем дұрыс емес, дұрысы былай: ес білгелі есіміз ауысқан!
    ахахааххахахаааа ахаххахаххххххХАХАХАХАХАААА :))))))

  14. айтпақшы, мына мақала Егемен Қазақстанда жарияланды! Хабар егенттігінің «7 күн» сараптамалық хабарында талданды!!!!!
    әй әк… оянып кеттім :((
    Хахахаааа :)))

    • Қатырыпсың, Айдос! Қасымның Масғұт турасында тарата қоймаған ойын ширатып беріпсің. «Ес білгелі есіміз ауысқан…»

  15. «Дейсіңдер-ау Қасымның несі басым?
    Қасым солай болмаса, несі Қасым?!
    Журналист боп қопаңдп жүргендердің,
    Әммесінен Қасымның десі басым.
    Ақын Қасымға арналған өлеңді журналист Қасымға қаратып айтса да жарайды.
    Мықты тележүргізуші ретінде сыйлаймын.
    Орыстардың Соловьеві сияқты, біздің де Қасымымыз болып еді кезінде. Атабаевпен, Алтынбекпен жасаған сұхбаттары керемет ұнаған.

    • Айта кетерлігі, сенімді дерек көздеріне сүйенсек, Қасым аға осы мақаланы, осы блогтан оқыпты. Енді коменттерді де бір қарап шықса, мәз болып қалар ма еді. Ағасы, қайдасыз?

  16. Нағыз азамат! Намысшыл азамат!!! Ал қазіргі қоғамда намыссыздық ең басты проблема!

  17. «- Біздің қоғам Абайдың «Масғұт» деген поэмасындағы оқиға сияқты. Оқысаңыз, сонда бәрінің есі ауып, жынды болады ғой. Осылардан қалмайын деп Масғұт та есі ауған адам болады. Сол сияқты бүкіл қоғамдағы есі дұрыс адамдардың өзі сол шоуға ілескісі келетін сияқты. Шоудың дүрмегімен бірге дүрілдеп ағып бара жатыр.»- қазіргі өмір сүріп отырған қоғамымыздың бейнесі осы. Бұл «гламур» Шоудан қалай «Реал» шоуға көшудің жолын іздестіру керек. Қасымдай қазақтың саны көп болса қазақ толық мағынадағы Тәуелсіздікке жетер еді. Мен қарапайым көрерменмін, сол кездегі Қазақстан бағдарламасының хабарларын еш ұмыта алмаймын. Рақмет, керемет сұхбат.

Пікір қалдыр

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Өзгерту )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Өзгерту )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Өзгерту )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Өзгерту )

Connecting to %s