Блогым бүлк етпей, бір бүйіріне түсіп жатып алса, бұның да бір себебі бар еді. Айтайын дегенше, айдай “агент-урада” бәрі айтылып, жазылып жатыр ғой… Жаңалық сол, “Жақсы” деген сайт ашып жатырмыз.

Менің қатысым мұнда – “жобаның үйлестірушісімін”. Өзім әлі не істеп, не қойғанымды айқын түсініп жүрген жоқпын. Бәріне араласып, біресе жазып, біресе агенттен спам жіберіп, бірде баннер жасап отырған жайым бар. Очм, “Жақсымен” бірге жаңа шабыт алғандай күй кешіп жүрмін. Бір тапсырмадан бір тапсырмаға үлгермей… ұйқы деген ұйыққа екі аптадан бері бата алмай жүрген. Қысқасы, қазақ интернет кеңістігіне жаңа портал келіп қосылды.

Ошарыла қарайтындай… өзі он сайттың қарасына да жетпейміз ғой негізі. “Абай” бар, “Маса” бар, “Мінбер” мен “Замандас” бар, басқасын еске түсіруге біраз күн керек. Қысқасы, бұл сайтты неге аштық, неге “Жақсы” деп қойдық? Сұрақтың бәріне жауапты Бас тақырыптағы шимайымда беруге тырысқам, бірдеңе деп пікір жазсаңыздар, жүдә жақсы. Жазбасаңыздар, осы жазбамды оқығандарыңызға да рахмет.

Жаза берсе, сөздің түбіне кім жеткен? Өзіммен идеялас, пікірлес жігіттердің басын қосып, қоғамдық негізде (себебі, шығармашылық ұжымдағы барлық азаматтың негізгі өз жұмысы бар) пайдалы дүние жасайықшы деген ой болды. Қолдап, кеңесін берген ағалар болды. Ашсаңдар, жазайық деген жазармандар болды. Ықылас болды. Азын-аулық тиын болды. Портал ашылды. Пәлесінен аулақ, “Жақсы” атына сай болсақ деп жанталасып-ақ жатырмыз. Бас редакторымыз – белгілі журналист Сәкен Сыбанбай. Мастодонт. Жігіттер де осал емес, әрқайсысы әр каналда атын танытып жүргендер.

Сөздің аяғы. Қолдауларыңыз керек. Сайтқа раскрутка жасауға қаржы қарастырылмаған соң, спам жіберіп, сәл ұятымызды кетіріп жатқанымыз бар. Бірақ, агенттегі ағайын бұған үйреніп те қалған шығар Сол порталымызға, ең болмаса басында сауатты раскрутка жасап беретін маман болса. Жұмысқа аламыз дей алмаймын, бірақ азын-аулық теңгесіне келісуге болатын шығар. Ашыла салып, алақан жайып жатыр демеңіз.

Бірақ, бұл порталдың ерекшелігі, 100 пайыз ақпаратты өзіміз өндіретіндіктен, жақсы материал табу қиынға түсетіні сөзсіз. Сондықтан, ақпараттық көмегіңізді де аямаңыз. Тіптен, ең болмаса, сайтымызға екі-үш күнде бір кіріп, “ұлттың қамын жейтін” материалдар оқып тұрыңыз! Миға салмақ түсірмейтіндей қылып жазуға біз тырысармыз))) Біздің мақсат нөмірі бірінші болу емес. Мақсат оқылымды болсақ, біз көтерген мәселе шешімін тауып, біз айтқан сөз қақты жібітсе дейміз де….

Тіптен, ең құрығанда, күніне 5000 адам келіп, оқитын бірінші қазақтілді сайт болсақ дейміз! Бұған не дейсіз? Әрине, арман ғой әзірге.       

Шараны Вознесенск шіркеуінде литургия оқудан бастатып, қасиетті су сеуіп, айшық көтергізген соң, концертімен көңіл демдей қояды. Мәселе мұнда да емес (хат адасып та келген шығар, кім білсін).

Шатақ осы іс-шараны ұйымдастыруда іскерлік танытқан «Ассоциация русских, славянских и казачьих организаций Казахстана» деген ұйымнан шығып отыр. Хаттың жоғарғы тұсында осынау ұйымның ресми атауы жазылған да, қазақшасына келгенде «қате» жібере қойған. Осылайша, «Қазақстанның орыс, славян және қазақ ұйымдарының қауымдастығы» деп аударылған мәтінде казак деген қазаққа айналып кетіпті! Жалма-жан қауымдастық төрағасы, бірінші премьеріміз болған Сергей Терещенконың телефонын тере бастадық. Таптырмады. Оның орынбасары Анатолий Чесноковтан алдымен ау-жай сұрап барып, ақыры жауабымызды алдық.

– Казак қашаннан қазақ еді? Мүмкін, бұл компьютерде мәтін тергенде кеткен қате (опечатка) шығар, а… Жөндей салуға болар?

– Әй, жай жөндеуге келе қоймас. Бұл біздің тараптан кеткен қателік емес. Әділет министрлігіне ұйымның жарғысын жіберіп, тіркетуге құжаттар тапсырғанда «қатемізді» түзеді. Олар ары да бері ойланып, казакты «қазақ» деп тапса, қалай қарсы тұрамыз?

– Бірақ казак кім, қазақ кім еді? Екеуі бір-біріне үш қайнаса сорпасы қосылмайды ғой.. Ең болмаса, лингвистерге қаратып алмадыңыздар ма?

– Лингвистер де «қазақ» дегенге келісті. Өзіңіз ойлап қараңызшы, казакты басқаша қалай жазуға болады енді? Не де болса, бұл ұйым жарғысында бекітіліп кеткен, министрлік құптаған.

«Ә-ә, бопты» деп әңгімені үзуден басқа амал қалмады. Әдейі істеді десек, Әділет министрлігіндегі өзіміздің қазекемдер «бүлдірген» болып тұр. Сонда ақ патшаның жарлығымен аруымызды астына салып, жерімізді жаулаған, батырымыздың белін үзіп, қамыт кигізген казакты «өзіміз» қылуда қандай саясат жатыр? Әсілінде, бұл саясат та емес, «кетсе, кете берсін» деген кержақтылық қана. Кержақтылықтың астарында өз ұлтын кемсіту ғана. Сонда Разин де, Пугачев те қазақтың батырлары саналғаны ма? Тупизм! Казак сөзінің төркіні козакь емес пе еді? Кезбе десін, кезаяқ десін, егер семантикасын қуалай берсе… Білмейді деп отырмыз-ау, мысалы осыны заң ғылымдарының докторы, сенатор Бауыржан Мұхамеджанов біледі. Бірақ дәл осы азамат Әділет министрі болып тұрғанда, яки 1999 жылдың 4 наурызында «Қазақстанның орыс, славян және қазақ ұйымдарының қауымдастығы» ресми тіркеуден өтіп кетеді.

2004 жылы ұйым қайта тіркелгенде де, министр Оңалсын Жұмабеков орнында еді. Ол да кімнің кім екенін ажырата алатындай азамат сияқты еді бір қарағанда. Енді қазақы азаматтардың қолынан кеткен ағаттықты министр Түсіпбеков түзей ала ма екен? Әлде Сіз де, казакты қазақ деп жүрсіз бе?

“Аузымен от бүркіп, шоқ шайнап” жүрген “дінбасы” Телібековтің өмірдерегі… белгісіз. Бимағлұмбыз. «Қашан, қай жерде дүниеге келіп еді, бұрын кім болып еді?» деген сауал тумай жатып-ақ, жұта салыңыз. Себебі, сабазымыздан қанша сұрасаң да, сөз шығармайды. www. guljan.org сайтына берген соңғы

бейнеконференциясында Телібеков тағы да тегін жасырып қалыпты.

Тікелей қойылған сұрақтан «Жеке өмірім жайлы айтуды онша ұнатпаймын. Одан да маңызды мәселелер бар деп білемін. Менің өмірбаяным тіптен қызық емес, тіптен керемет емес», – деп жалтарып өтеді. Ол тұрмақ, өзі басқаратын Қазақстан мұсылмандар одағы туралы да сараң ақпаратпен көз сулап қоятынын қайтерсің… Сұхбатта «Біздің Астанада, Шымкентте, Жезқазғанда, Қарағанды облысында филиалдарымыз бар. Қаржылық қолдау жоқ. Ешкім жалақы алмайды. Керек десеңіз, ұйымның банкте есепшоты да жоқ», – деген сөздермен өзіне аяныш тудырғысы келеді. «ҚМО-ны араб шейхы қаржыландырады» деген қауесетті де, «ҚМО – Американың мемлекеттік департаментінің жобасы» деген сыбысты да түтігіп отырып тас-талқанын шығарады.

Жарайды, олай болмай-ақ қойсын делік. Алайда ағамыз ел басқарудағы ашықтық, жариялылық дегенде алдына жан салмайды да, жеке басының жариялылығына келгенде жақ ашпайды. Бүкіл мемлекетті басқарып отырған азаматтардың адал болуын жақтайды да, жеке ұйымының жұмысын жасырып қалады. Өмірі жайлы өзгенің білуін қаламаса, Телібековтен басқа біреу болса түсінер едік. Ұялып, ұяңдық (скромность) танытқаны деп ішіміз жылыр ма еді… Бірақ әсіредемократ Мұрат мырзаның бұл мәнісінде ары кетсе, екі себеп бар шығар. Не «тіптен керемет емес» өмірбаянында “но-сы” бар. Оны жұрттың білгенін қаламайды. Білсе, бүгінгі күйіне зар болып қаламын деп қорқар. Не болмаса, бұнысы батыстық технологтардың «сүфілеп» берген саясатына көбірек саяды. Яки, өзіңді неғұрлым жұмбақ ұстап, құпияңды алдырмаған сайын абыройың артып, атағың өзіңе бағынбай кетеді. Содан да, харизма деген қиын істе “ауа ішіп, су жейтін” адам көрінгісі келеді.

“Запретный плод сладоктың” кебі секілді, загадкасы көп болған сайын назарды өзіме аударам деп ойлар. Кім білсін, осыдан кейін Телібековтің сілекейінде, (тфуу, не айтып кеттік), тойыс сөзінде дуа бар ма, жоқ па? Дүдәмалмыз…

Ол бірде төңкерілген ту, бірде сканвордтағы сөз болып келеді. Бірде Ерғалиеваның тәні, бірде Тұрсыновтың ешкісі болып елестейді… Ара-тұра ұлттың жұлынына жалаң қолын салып жүгірткендей болады. Сондай тітіркендіргіштің бірі көкшетаулық газеттің бетінде қазақты БОМЖ-ға апарып бір-ақ теңеген-ді. Содан «Қазақстан» арнасының тілшісі Нұрбек Бекбау арнайы барып, «Апта.kz» үшін сюжет түсіріп

қайтпай ма? «Степной маяктың» бас редакторы басын алып қашып, сканвордты ресейлік журналдан көшіріп басқанын дәлел қылыпты. Бірде бір орынбасары я журналисін, тіптен корректорын да сыртынан сатып жібермепті.

«Бәріне кінәлі менмін, бірақ ол кезде мен командировкада болдым» деп мүләйім жауап беріпті. Сонымен, сюжет эфирге шыққан. Ертеңіне Нұрбек Бекбаудың электронды поштасына хат келіп тұр дейді. Игорь Пилипенко деген азамат орыс тілінің шұрайын төгіп тұрып, қазақ журналистерінің «болмашыға» даурыққанына басын біраз ауыртыпты. Хаттың тілі мен стилистикасын сақтай отырып аударуға тырыстық.

Игорь: Сонымен «Степной маяк» аңдаусыз сөйлеп қалып еді, аямай өлтірмексіңдер ме?! Газет осындай байбалам көтеретіндей не жазып қойыпты тегі?! БОМЖ деген сөзге шүйліге қалдыңыздар ма?! Кешірім сұрады, қайталанбайды деп айтты ғой?! Неге осымен тоқтамайсыңдар?! Бар айыбы БОМЖ тұрағы дегені үшін бе?! БОМЖ дегенің тұрақты мекені жоқ деген мағына бермейтін бе еді?! Көшпенділер деген тұрақты мекені жоқ, жыл он екі ай бойы еркін көшіп-қонып жүрген халық емес пе?! ЮРТА деген сол жығып алып, жылдам жүре беруге арналған емес пе!? Не болды, барлық қазақ тілді газет шап дегенге арсылдап үрген күшіктей шулап?! Әлде бұл тапсырыс па?! Әлде кешегі қараңғы дәуірдің «жалмауызға жорығы» (охота на ведьм) қайта басталды ма?! Жауап береді деп сенем…

Нұрбек: Шынында, БОМЖ – бұл тұрғылықты мекені жоқ адам дегенді білдіретін аббревиатура ғана. Бұл түсінік баяғыда, баяғыда дегенде кеңес заманында алғаш милицияның хаттамаларында пайда болды. Бірақ одан бері мағынасы майысып, төрт әріп тұрмыстық тілде қайыршы, қаңғыбас, алқаш, бөтелке жинағыш, қоқыста түнейтіннің бір сөзбен анықтамасы болып шыға келді. Сондықтан да, бұлай атау арына тие ме? Тиеді. Содан кейін қазақтың барлығы көшпенді өмір салтын ұстанбаған. Тіптен ерте ортағасырдың өзінде Қазақстанның әр аймақтарында шаһарлар гүлдеп, егістіктер жайқалып тұрғанын тарихтан біліп жатырмыз. Оны мойындамаған күннің өзінде, көшпендіні тұрақты мекенжайы жоқ адам деуге еш келмейтін еді. Неге десеңіз, қазақ көшсе (сығандармен салыстырғанда), өз елінің ішінде көшіп қонды және белгілі бір маршрут бойынша – қыстақ пен жайлаудың арасында жүрді. Енді осының бәрін біліп тұрып, сөзжұмбақ құраушылар тұтас ұлттың намысына тиюді ойлағанын қарусыз көзбен-ақ байқауға болады. Оның үстіне біздің елде осындай анық арандатушы әрекетерді қолдап кетуге дайын тұрған басылымдардың барлығы өкінішті… Өз басым сканворд шешкенді ұнатамын. Бірақ маған әлі күнге дейін «Жилище русского-свинопаса, четыре буквы (изба)» деген сұрақ кездеспепті.

Игорь: Шамасы, бұл мәселе сізді әбден ширықтырса керек. Сіз келтірген мысалды қате деп есептеймін. Себебі, сөзжұмбақтың торкөздеріне жауап бір сөзбен жазылады, ол сөздер әдетте зат есім болып келеді. Салиқалы әңгіме бола ма десем, сіз ашудың үстінде мені тұқыртқыңыз келіп барады ғой. Кінә іздеген адам ғана келесі адамның сөзжұмбақ құрап отырғанда, бір сөзбен былапыт айта кетуін армандап отырады. Егер шамдануға себеп іздесеңіз, оны тақыр жерден де тауып аласыз! Меніңше, сіздің “қарусыз көзқарасыңыз” тек өзі көргісі келетін дүниені ғана көретін сияқты ма, қалай? Егер сөзжұмбақтың шебері болсаңыз, мына бір ерекшелікті байқауыңыз керек еді. Сканвордта сұрақ торкөздің пішініне қарай екі-үш сөзбен жазылады. Сондықтан, сұрақтың өзін тура мағынасында түсінбей, астарын аңдуға тура келеді емес пе? Ендеше, егер белгілі бір мақсат көздемесеңіз, қате ойларыңызды басқа адамға танудың қажеті жоқ енді…

Нұрбек: «Ақымақ – сен ақымақ» ережесі бойынша пікір таластыру қиын. Қайта мен сізге салиқалы әңгіме құруды ұсынған болатынмын. Бірақ сіз менің пікірлерімді қабылдаудан үзілді-кесілді бас тартып жатсаңыз қайтейін? Иә, сіздің сөзжұмбақтың сұрағы екі-үш сөзден тұрады деген жеріңізге толық келісемін. Онда «жилье казаха-бомжа» деп жазғаннан гөрі «далалықтың үйі» (дом степняка) деп жаза салмады ма? Енді осы нұсқа әрі қысқа, бастысы дұрыс болар еді деп ойламайсыз ба? Бұл енді газеттің де, журналдың да форматына ыңғайлы ғой, солай емес пе? «Юрта» сөзі қазақтікі емес. Сірә, моңғолдық тегі бар бұл ұғымның. Ал қазақтар бұл баспананы «киіз үй» деп атайды. Тіптен, киіз үй Ресейдің тұрғылықты халқы – қалмақтардың тұрмысына да әбден сіңісті болып кеткен. Сөйте тұра, неге екені белгісіз, сөзжұмбақта басқа халықты емес, дәл қазақтың өзін атайды. Оның үстіне «бомж» сөзін этнонимімен бірге алған. Не үшін? Түсініксіз. Егер бұл оқырмандарға көршілердің тарихы мен тұрмысы жайлы айтып беруді мақсат тұтып айтылса, анық сәтсіздікке ұшырау деген осы. Бұның өзі жұмсартып айтқанда… Мені ашуға мініп алыпты дейсіз… Айналайын-ау, орыстың арасында да шошқа асырап, шалашта тұратындары жоқ деп айтшы, кәне? Айта алмайсың. Ал поштаңның мекенжайына қарап, біраз жасты шамалап қалған жігіттей көрінесің. Бірақ бір нәрсені әлі түсінбепсіз – өзгелерді келекеге айналдырып, ұлттың намысымен ойнау қанша жерден ұлы һәм дана халық болса да, оның абыройын көтермейді…

Бір апта болды ма, блог дегеннің бетіне қарай алмай отырмыз. Қылуетіне түсіп кетті деп қайғыдан бас алмай жатқанда, бүгін ашылды. Аңсатып барып… Амал не, Ләззат Танысбай айтпақшы, “виртуальды өмірден

де шаршайсың”. Тірі адам тіршілігін жасайды Қарап жатпай, қоқиланып Қорғалжын барып, Бекболат Тілеуханға хат жазып тастадық. Сүйікті кәзетім “Жас қазақ” өтініш білдірген соң, өзімсініп қала алмайсың… Өзегіңді тырнаған ойды жүйелеу үшін жарытып уақыт та салмадық. Екі жарым-үш сағат дегенде жазылған дүние ғой, ұйқас қуған жері, біреуге ұқсас жері бар енді. “Жері” көп болғанымен, жер-жебіріме жетпей-ақ қойыңызшы)))

Ассалаумағалейкум, Бекболат аға!
Сізді Алаштың желіне ық, кеміне мық шеге деп сыртынан сыйлап жүрген көп ұланның бірімін. Ет жүрегіңіз езіліп, ел ішінен ресейшіл есері шықса да, ешкішіл еркесі шықса да, «тәйт» деп тыйып тастағандықтан, қазақы «облико мораленің» қозы жауырыны деп қарайтынымыз рас. Сондықтан, осы хатымды Сізге арнаудың еш сөкеті болмас… Шекеміз тырысып тұрса да, шарт түйіп, қысқа қайыруға тырысайын. Білсеңіз, 1968 жылы бұрқ еткен «Париж көктемінде» «Тыйым салуға тыйым салынады» (Il est interdit d’interdire) деген ұран жастардың аузымен жиі айтылған еді. Сол кездегі Одеон театрының қабырғасын опырып тұрып, «Қаш, сенің артыңда ескі әлем» (Cours, camarade, le vieux monde est derrière toi!), «Мәдениет дегенің… төңкерілген өмір» (La culture est l‘inversion de la vie) деген ұрандардың дуы басылмай, дүмі мықты болып тұрды. Әрине, бұдан кейін буржуазияның тыныс алуы тоқтаған жоқ.

«Әттеген-айы» –  осы тектес тектоникалық тірес, жас пен кәрінің арасындағы егес жаңа құңдылықтардың тамырына шірік болып, тыңайтты. Қаперсіздіктің шуағымен қыздырды. Бостандықпен суарды. Сабақтаса, салғыласа кететін мораль секілді мәлтек өсімдігін өсірмеді. Өшірді. Сөйткен құндылықтар бүгінде қатайып, қауыз жарып, жұпар шашып, жайқалған мәуе болды емес пе? Бүгін ол…  табыс пен жеңістің триумфы, индивидуализм мен тұлғаланудың иірімі, демократия һәм адам құқығының синтезі. Тағы дейсіз бе, онда ол – «секуляризм, ғылым мен техникаға деген құрмет, динамизм, гедонизм, тұтынушылық» деп тізімді тіспен соза беруге болады. Айтайын дегенім, бүгінгі қоғамның келбеті осы екеніне келісерсіз деген ойдамын, Бекболат аға? Біз таң-тамаша болатын  құнды­лық­тардың пошымы осы.

Сол құндылықтардың қайнарынан сүзіп жүріп су ішкен екі адам болса, бірі – Гүлжан Ерғалиева екенін де сезіп отырған шығарсыз. Алдыңғы аптаның аяғын ала бере арқасы қысқаннан ба, іші пысқаннан ба, апамыз лыпасын лақтырып тастады. Еңбегі қатаймай, есі кірмей тұрған шағын сағынған болуы керек, шамасы… Ессіздің қылығы дейін десең, елуді еңсерген жасы бар. Журналист деген жарытымды қызметі бар. Кей-кейде, кеу-кеулеп «қоғам қайраткері» деп дәріптеп, ол жайлы дәстият айтып жатқандарымыз да бар ғой арамызда. Сондықтан, жалаңаштануға дублер жалдағанның өзінде Гүлжан ханым мұндай жарнамаға бармауы керек еді. Бірді айтып, бірге кетіп жатырмын, Ерғалиеваның бүгінгі  ұраны – «Көрікті өтіріктен жалаңаш шындық артық».  Жеке сайтын жарнамалау үшін осы қадамға барыпты деседі. Күйеуі құптапты. «Бес минутта кеу­десін керіп,  бөксесімен бұлғаң қағып, келесі есікке кіріп кеткенде тұрған не бар?» – деп біреулер қорғаштайды… Әрине, сүрінбейтін тұяқ, артынан сөз ергізбейтін адам жоқ.

Ерғалиеваны да қазіргі қоғамымыздағы табысты, талантты, ішкі тәуелсіздігін сақтаған адамның прототипі деп парқын айырып та жатырмыз-ау. Ендеше, бұл жерде жеке адамның емес, қоғамның кінәсі басымдау деп айтуға бола ма, Бекболат аға? Себебі, бостандықты кітабы қылған бүгінде «өзің білме, білгеннің тілің алманың» дәурені жүріп тұр. Шексең де, шешінсең де, қоғамның айыптаушылық нормативтік актілері жүрмейді. Керісінше құптайды. «Құтыр!» дейді. «Қу!» дейді. Демек, «жаман» мен «жақсы» асты-үстіне арпалысып түскен қоғамның көзге көрінер-көрінбес мүшесінің тірлігіне қалай алаңдасақ болады? Бұл материалда шәлкестік жасаған апаның үстіне шәй төгіп алғанынан бастап, үлкенді-кішілі кінәларын тізбей-ақ қояйықшы. Абырой әпермейді. Әйтпесе, қазақ тіліне қырын қарағанымен қоймай, Олжас Сүлейменовпен достығына шейін қиырлап, оппозициямен арадағы мәлім-астыртын келісімдерін де қопаруға болар еді. Бүгінге жалаңаштауына бөгелейік. Ерғалиеваның мысалына қарап-ақ, біздің қоғамдағы кереғар құбылыстың симптомдарын салалауға болады, Бекболат аға…

Айталық, Гүлжан Ерғалиева тілі қазақша шықса да, тірнегі орыстан болған топтың гүлі іспеттес. Бұлардың ұғымында біз тобырлық сананың тобығынан ары өспей қалған, ұлт, тіл һәм дін деп ұлудан басқаға ұяттан бетін басқан ұрпақ қана шығармыз. Содан да, «Хамиттей тарлан әкенің қызы едің-ау, хас қазақтың тұқымысың-ау» – деп намысына тиіссең, «нәйістің» өзі болудан қорқасың. Олардың аузында Одеон театрының қабырғасындағы жазулар қайта жаңғырып, «бостандық, тұлғалану, карьера, секуляризм» болып әр тініне тозаң болып жабысқан. Бізді түсінбейді. Біз оларды… Себебі, тілі бөлек. Сәйкесінше, түсінігі. Осыдан да, орыстың «голая правдасын» жанымен және тәнімен қорғаштайды. Тіптен, наным-сенімі де бөлек болып шығуы мүмкін. Неге десеңіз, осы мақалаға өзек болған апамыздың кришнаиттерге қатысы жайында бақас әңгіменің біразын мына құлақ естіп жүр. Астапыралла, ендеше мен үшін олар тамырын жоғалтқан қаңбақ сияқты қалт-құлт етіп, үп еткен желмен домалай беретін аморфты топ қана… Болды. Сондықтан, өз айналасына шеңбер сызғандарды шекесінен сипап, «қазақтың ұлы я қызы еді» деп мүсіркеу қаншалықты жарасымды? Тегі болмаса «қазақтың арына тиді» деп өз терімізге өзіміз сыймай жату құр әурешілік емес пе осы, ағасы? Әлде, қоғамды қабылдау мембранамыздан қателік кетіп жатыр ма?

Айтпақшы, Гүлжан Ерғалиева бір басылымға берген сұхбатында «Егер менің ар-ұятымның төмендігін айтып жерлесе, онда сол депутаттың өзінің жеке ар-ұятының төмен болғаны. Бұл әркімнің жеке индивидтік мәселесі» – деп жауап бере кетіпті. Индивид дегеннен шығады-ау, Карл Юнг өзінің бір еңбегінде индивидті тұрақсыз, қорғансыз және әр нәрсеге сенгіш болатынын ашып айтады. Ал Г.Ерғалиева деген индивидтің жалаңаш бейнесімен жарқ етуінің астарында кекіліктің тұмсығынан да кем жауапкершілікті көріп тұрған жоқпын. Неге десеңіз, ол шатын ашпаған, шампань ішпеген, абыройына дақ салмай өткен қазақтың текті қызы екенін сезінбейді. Оны қойшы, бетінен қақпай өсірген Хамит Ерғалиевтай әкесінің атына сөз келеді-ау демеді ме екен? Әруағы қорланады демеген бе, шіркін-ай? Арты өзінікі болғанымен, ол ашылса, артында қазақтың ар-ұяты тұратын ескермеді ме екен? Түптеп келгенде, оның қоғамның барлық мүшелерінің алдында әурет-мүшесін көрсетуге қаншалық құқы бар? Оған ондай құқықты кім берді?

Мысалы, рецидивист қанішер сот залында «менің адам өлтіруге құқым бар десе», қалай болар еді? Ақтап шығара ма екен? Ал Гүлжан апа индивидтік бостандығын бұлдайды-ай келіп… Айтпақшы, ол бір сөзінде «Шындықты айту үшін жүрек керек, рух керек, шешіну үшін де солай» деп соғыпты. Шынтуайтында, шешіну үшін жүрек те, рух та, ұят та керек емес. Жетіп жатса, жындылықтың бір дозасы керек шығар. Әрі жұғып қалған намыстың жарым молекуласынан да жұрдай болуыңыз шарт.  Тіптен, бұл әлдебіреулер әспеттеп жүргендей батылдық та емес қой, Бекболат аға? Батылдық ол Сұлтан Баймағамбетовтың дзотты кеудесімен жабуы болса керек. Бір болса, Тұмар ханымның теңдессіз ерлігі, Әлияның жанкештілігі, Ләззаттың жүректілігі бізге батырлықтың эталоны болар. Бірақ Гүлжан Ерғалиеваның әуреті батылдық емес, бассыздықтың жастар үшін теріс үлгісі. Сондықтан, бұл апа болып, немере тәрбиелер жаста шыңдық пен ардың арасынан шатасудан басқа ештеңе емес. Әрине, барлық мәселенің қарауы Сізге тіреліп тұрған жоқ, Бекболат аға! Бірақ жастардың атынан дейінші, осы өрескелдікке өреміз жеткенше буымызды шығарғандай болдық. Енді Сіз не дейсіз, ағасы? Бұның тоқтамы бола ма, болмай ма?

Айтпақшы, “Жас қазақтың” бүрсігүнгі нөміріне Бекболат Тілеуханның осы хатқа жауабы шықты.  

Бұл азаматтың аты-жөні – Дастин Картер. Американдық. Сәби кезінде қатерлі қан ауруымен ауырғандықтан, оның аяқ-қолдарын отап тастаған.

Сегізінші сыныпта жүргенде ол мектептің күрес командасына кіргенімен, ұзақ уақыт бойы біреулер үшін күлкі мен мысқылдың эпицентрі болғаннан басқа нәтижеге жетпеді. Оның мүгедек қалпында күрес майталманы болатынын ол кезде ешкім білген жоқ еді… Бірақ Дастиннің еңбекқорлығы мен өмірге деген құлшынысы көп күттірмей-ақ, өз жемісін бере бастады. Жоғары сыныптарда ол мектеп командасын бастап, Огайода күрестен өткен біріншілікке алып барды. Сол жарыста Дастин өз салмақ категориясы бойынша қатысқан 16 спортшының арасынан суырылып шығып, бірінші орынды алып кетті. Міне, осындай азаматтардың құлшынысын байқап-ақ, Алла тағала аманат еткен тәніміздің барлығына шүкіршілік еткің келеді.

Тәубемізге келіп, қос дүниедегі тірлігімізді де бекем қылуға асығып жатсақ, кәнекей?

Ендеше, ертеңгі мереке – Мемлекеттік рәміздер күнінде шалқып сөз айтып, шайқап би билейтін шағымыз емес пе? Күн екеніне көңіл келіскенмен,

күнделікті «кінәраттар» сызын тастамай, сырқатын салмай кетпейді екен. Көк тудай желбіреген көңіл-күйлеріңізді бұзайық деген бізде бөтен ой жоқ, бірақ көзіміз шалып, көкірекке  түйген біраз мәселені айтпасқа болмас. Мысалы, мына суретке зер сала қараңызшы. Жамбыл облысы, Қордай ауданындағы Сортөбе ауылы. Бұл ауыл аққалпақты ағайындарымызбен шекаралас болғандықтан да, мұнда қырғыз еліне қарай өтетін кеден бекеті бар көрінеді. Осы бекет арқылы өткен аптада Тоқмақ асқан бауырымыз Айбек Бауыржанның айтып отырғанына адам сенбейді. Алайда: «Қарасам, қазақ байрағы екі жерге ілініпті. Қырғыз жағы және  өзіміз жақ. Кенет үстімнен мұздай су құйғандай тұла-бойым түршігіп сала берді. Себебі, Қазақстан жағындағы Ту төңкеріліп теріс ілінген еді», – деген Айбектің ашуын түсінуге болады.

«Соғыс кезінде де Рейхстагтың төбесіне Рақымжан атамыз Туды қолы дірілдемей, дұрыс ілген ғой… Ал бейбіт кезде мұндай бассыздыққа барған қай Терісбай болды екен?» деп жер тепкілегенде, қалай жұбатарымызды білмей қалдық. Бір сөзбен, бұл мемлекеттің бас нышанына жасалған немкеттілік. Жо-жоқ, алты айла, жеті ақылға салмай-ақ, бұл айуандық деп айтқың келеді. Орта ғасырдағы еуропалық мемлекеттердің біразында төңкерілген ту – соғыс жағдайын  білдіретін сигнал болған. Біздің кеденшілер контрабандистерге соғыс жариялаған да шығар, кім білсін. Бірақ ол оң мен терісін айырып білмейтін бояқ емес еді ғой… Сондықтан, Ерқабыл Қожбанов басқаратын Жамбыл облыстық кедендік бақылау басқармасынан… салғырттықтан сабақ алуды мейлінше сыпайы түрде сұранамыз. Бұл әрекетті егер АҚШ-тың 1989 жылы қабылданған туды қорғау актісімен қараса, кінәліні бір жылға дейін бас бостандығынан айырып жіберуге күші жетер еді. Ал Сортөбедегі сұрқиялықтың «сырын» құзырлы органдар өз қарауына ала жатар.

Біраз бұрын жеңістің мастығымен ту таптаған хоккейшілер туралы жетер жеріне дейін жазып, тиісті жауабымызды алған болатынбыз. Қазақстан туымен шоколад сыртын орағандарға да шатынап тиіскеніміз бар еді. Одан бері Тараз қаласындағы тумен қоқыс тасу, тудың бейнесі салынған ішкиімдер… Тегі болмаса, Астанадағы алып флагштоктың жалауы да желмен жыртыла берген соң, жалықты білем, қазір сопиып құр сырық тұр. Бұндай келеңсіздіктер болған да, бола бермек. Шамасы, бұның түйіні, мемлекетке деген құрмет болмай, мемлекеттік рәміздерді де құрметтетудің қиындығында жатыр, сірә. Мемлекетшілдік рухтың аяқ-қолын жазбай жатып, он метрлік туды алаңмен алып жүру секілді псевдопатриоттық шаралардың әкелер пайдасы болмайды. Келімсегі келешегін басқа елмен байланыстырып, аборигені азды-көпті бақыттың парқын айыра алмай жатқан атырапқа не айтарыңыз бар? Алайда әр азаматтың көкірегіндегі мемлекетшілдік отын маздату үшін жұмыс жасалуы тиіс болатын. Жасалып та жатыр. Мысалы, Өзбекстан «Мемлекеттік Әнұран туралы» Заңындағы 7-баптың жаңа редакциясында әнұран айтылғанда орындарынан тұрып, оң қолының алақанын кеудесінің сол жағына қоюды заңмен бекітіп тастады.

Бұрын бұл жағын әр адамның этикалық деңгейіне ысыра салушы едік. Сірә, осылай заң авторлары Әнұран айтылғанда қолымен қарнын қасып тұратын шенеуніктерге «қастық» қылған түрі шығар. Жүрегі қарнына түскен ағалардың да жадына салу үшін осындай бапты қажетсініп тұрған сияқты едік, 2007 жылы қабылданған №258 Заңымыздың 9-бабы осы қателіктің орнын түзеді. Айталық, Американың әрбір мектебінде, әр күн сайын сабақ басталмас бұрын туды салтанатты түрде іледі. Кешке әспеттеп түсіреді. Тегі болмаса, Батыс елдеріндегі секілді, теледидардан әнұран айтылса да, «түрегеп тұру керек пе, отырып тыңдау керек пе?» деген сұрақтардың алдын алуға  болар еді. Түркия азаматтарының туды құрметтеуіне премьер-министр Режеп Тайып Ердоғанның мысалынан-ақ сүйсінуге болады. Оның алқалы басқосуда әлемдік держава басшыларымен суретке түсуге келе жатып, сүйемдей жалауды жерден алып, қалтасына салғаны Интернетте ең көп қаралған бейнежазбаның бірі болды. Демек, біз ұмтылатын биіктер бар деген сөз.

Тағы да қайталап айтуға мәжбүрміз: бұл заңнамалық толықтырулар мен оның орындалуын қадағалау тұтасқан күйде жүрмесе, қазіргі аяңымызбен ештеңе  өзгермейді. Әйтпесе, 1992 жылы мемлекеттік рәміздерімізге жекелеп заң қабылдатып, 2007 жылы мереке күнін белгілетсек, бүгін Мемлекеттік рәміздер жөніндегі республикалық комиссия жұмыс істейді деп жазып құтылуға болар еді. Бірақ, Сортөбедегі сұмдық тәуелсіздіктің ақ таңымен бірге идеологиялық бекінісімізді босаңсытып алғанымыздың бір салдары ғана….

-Я узнал, что мой папа, на самом деле не мой папа.
-Твой папа — гусь. Тебя это шокировало?

“DreamWorks”. “Кунг-фу Панда-2″. Осы екі ауыз сөздің өзі кинотеатрға жетелеп апаруға жетерлік. Енді жата қалып, жырғап мақтайын десем, жүдә ұнаған жоқ. Тұра қалып таспен атайын десем, тегі нашар емес. Тегі дегенім, 2008 жылы По есімді алаңғасар панданың ақырында ұлы жауынгерге айналатыны жайлы мультик мегахит болған. Қазір де “Шрэк“,

“Мадагаскар”, “Мұз дәуірінің” триологиясымен тең дәрежеде иық тірестіріп тұр ғой… Айтпағым, мульт авторлары қызық хикаяны баяндағысы келгенімен, мені баурай алмады, әріптесім Әсияға да ұнамапты. Әйтпесе, басқа жұртқа ұнағаны соншалық, “сиквелі приквелінен асып түсті” деген сұм теңеу тауып алыпты Содан ал, кемшілігін іздейік келіп…. Біріншіден, “ішкі тұрақтылықты іздеу” деген таптаурын пәлсапаға түсіп кетіп, әзілқой, әңгүдік аюға сериоз қалпы жараспай, жабыспай жатты. Жарайды делік, осыдан келіп, “әкем кім? шешем қайда?” деп арасында думкаға кетіп, көрерменді ұмытқан кезі көбірек болды. Әзілдері әлсіз (“Букашки рулят” немесе “Все попёрло” стильінде). Бұны бірінші бөліммен салыстырмалы түрде соғып отырмын. Ал персонаждар, пейзаждың кескінделу жағынан сөз жоқ, әлдеқайда алға шығып кеткен. Әрине, “Пиксармен” таласпайды ғой, бірақ графикаға бестен артық баға болса, қояр ма едік деп қоям))) Бұған дейін “Спаун” деген мультсериал түсірген Дженнифер Юдің режиссерлігі соншалық ақсап тұрған жоқ. Бірақ экшн-көріністер көп болғандықтан да, “зрелищность” деген пәлекет сәл зығырымды қайнатты. “Қытай менің табанымның астында жатады” деген бас жексұрынның рөлі де жаман емес. Біріншісінде айбарлы жолбарыс еді, бұнысында сәнденген сұрқия тауыс. Ең қатты ұнаған персонаждың бірі – Поның бала кезі еді, жас сәбидің дауысын, қылықтарын айнытпай келтірген. Қарап отырып, елжірейсің. Әттең, Ханс Циммер коммерциялық сазгердің короліне айналғандықтан, тректерін бірінен бірін айыру қиындау болып келеді. “Кариб теңізінің қарақшыларында” да Циммердің есте қаларлық сазы болмады.      Соншалық сынап алып, өзім осы мультикке екі рет барыппын. Сондықтан, барыңыздар! 150 млн-дық бюджетін ақтауға үлес қосыңыздар, ең болмаса)))

Жүрек бабымен Алматыға жиі барып жүрмін. Сондай суыт жүрістің бірінде Әділ Бек Қабамен бір купеге түсіп қалыппын. Әйгілі “Мыңнан бір мезеттің” бас редакторы, қаламы қызық іздеген Әдекең ғой… әңгімеден жіберді. Ақ костюм киген қалпында адамның түсіне кіргені, көшпелі алтын, Жезтырнақ – одан да не айтылмады десеңізші? Очм, айтылғанның азы ғана есте қалыпты. Мысалы, “Айналайын” сөзі. Әділбек ағамыздың пәленшесінші атасы Қаба деген кісі

қырғыз бен қазақ арасында беделі жоғары би болыпты. Үлкен дауды шешіп, үйіне қайтып келе жатқанда Қаба атамыз қатты ауырса керек. Шамасы, бақталастары дуалап, өлтірмекке бел байлапты. Содан не дейсіз, атамыз жолда өлуге жақындайды. Соны естіп, Қабаны қатты құрметтейтін бек ағамыз алдындағы асын тастап, асыққаннан атына ер салмастан, жайдақ шауып кетеді.  Алдынан тосып алып, “Мен өлсем, артымда балаларым жетім қалар. Сен өлсең, артында бүкіл елің жетім қалады. Мен сені айналайын, бүкіл кесапатыңды мен алайын” деп кісесін мойнына салып, Қабаны үш қайтара айналып шығады. Арада үш күн өткенде әлгі бек қайтыс болып, атамыз ауруынан құлан-таза айығып кетіпті. “Сондықтан, “айналайын” сөзін қазақ ең жақын адамына айтатын болған. Айналайын деген сенің бойындағы сырқатты мен алайын, қасіретіңді мен көрейін деген мағына берген” дейді мистик ағамыз. Аң-таң қалыппын.

Әрине, бұл жердегі әңгіме жын-перілердің қатысынсыз емес шығар. Басқалай бұны түсіндіру де қиын. Бірақ, мен үшін қызық болды-ей…. Сіздер қалай ойлайсыздар?